Freediving – co to jest i na czym polega?

Freediving to nurkowanie na wstrzymanym oddechu, bez automatu oddechowego i butli ze sprężonym powietrzem. Polega na świadomym kontrolowaniu oddechu, pracy z naturalnymi odruchami organizmu i zanurzaniu się pod wodę najczęściej w towarzystwie partnera. W artykule znajdziesz informacje o dyscyplinach, sprzęcie, szkoleniu i zasadach bezpieczeństwa.

Czym jest freediving i co dzieje się z ciałem pod wodą?

Freediving bywa nazywany nurkowaniem swobodnym lub nurkowaniem bezdechowym. W praktyce nie jest to aktywność całkowicie bezsprzętowa – zawodnicy korzystają z masek, płetw, pianek i balastu, ale nie mają przy sobie źródła powietrza pod wodą. Podstawową umiejętnością jest bezpieczne wstrzymywanie oddechu i umiejętność relaksacji przed zanurzeniem.

Po zanurzeniu twarzy w wodzie organizm uruchamia odruch nurkowy. Tętno spada, naczynia krwionośne w kończynach zwężają się, a krew jest kierowana do serca i mózgu. U wytrenowanych osób tętno może zejść z około 70 uderzeń na minutę do 40 uderzeń na minutę w ciągu minuty od zanurzenia. Efekt ten wzmacnia zimniejsza woda i wyższe stężenie dwutlenku węgla we krwi.

Na głębokości ciśnienie rośnie o jedną atmosferę na każde 10 metrów. Powietrze w płucach ulega kompresji, dlatego freediverzy uczą się technik wyrównywania ciśnienia w uszach i zatokach. Bez tego łatwo o barotraumę. W bardziej zaawansowanych zanurzeniach dochodzi także efekt przesunięcia krwi do klatki piersiowej, który chroni płuca przed zgnieceniem.

Jakie dyscypliny składają się na freediving?

Freediving dzieli się na konkurencje basenowe oraz głębokościowe. Organizacjami, które prowadzą zawody i rejestrują osiągnięcia, są między innymi AIDA International oraz CMAS. Różnice regulaminowe są drobne, ale punktacja i rekordy prowadzone są oddzielnie.

Konkurencje basenowe

W hali lub na pływalni rozgrywa się statykę (STA), czyli jak najdłuższe leżenie twarzą w wodzie bez ruchu. Druga grupa to dynamika – w płetwach (DYN), w płetwach podwójnych (DYN-BF) oraz bez płetw (DNF). W tych konkurencjach zawodnik ma za zadanie pokonać jak najdłuższy dystans pod wodą na jednym wdechu.

Polscy zawodnicy należą do światowej czołówki w basenie. Podczas 12. Światowych Igrzysk Sportowych The World Games w 2025 roku w Chengdu Mateusz Malina zdobył złoto w DNF i DYN, Julia Kozerska wywalczyła złoto w DNF z rekordem świata 222,5 m oraz srebro w DYN, a Magdalena Solich-Talanda brąz w DNF.

Konkurencje głębokościowe

Na wodach otwartych celem jest osiągnięcie jak największej głębokości. Wyróżnia się stały balast w płetwach (CWT), stały balast bez płetw (CNF), free immersion (FIM), zmienny balast (VWT) oraz no limits (NLT). W CNF zawodnik porusza się wyłącznie siłą mięśni, co uchodzi za najczystszą formę wolnego nurkowania.

W dyscyplinach głębokościowych regularnie pojawiają się rekordy powyżej 100 metrów. Rekord no limits wynosi 214 m u mężczyzn i 160 m u kobiet. To konkurencja najbardziej ryzykowna, bo korzysta z dodatkowego balastu i szybkiego wynurzania z użyciem balonów lub dmuchanych kamizelek.

Wybrane rekordy oficjalne według CMAS przedstawia poniższa tabela:

Jaki sprzęt jest potrzebny do freedivingu?

Do podstawowego treningu i amatorskiego nurkowania wystarczy kilka elementów, które znacząco zwiększają komfort i bezpieczeństwo. Najważniejszy zestaw obejmuje:

• maskę o niskiej objętości, dopasowaną do twarzy,
• fajkę do oddychania na powierzchni między zanurzeniami,
• długie płetwy lub monopłetwę,
• kombinezon chroniący przed wychłodzeniem,
• pas balastowy do kontroli pływalności,
• boję asekuracyjną dobrze widoczną dla łodzi.

Maska w freedivingu ma mniejszą przestrzeń powietrzną niż modele do snorkelingu, dzięki czemu łatwiej wyrównać w niej ciśnienie. Fajka nie służy do oddychania pod wodą, tylko do spokojnego przygotowania się na powierzchni. Dobre płetwy powinny być odpowiednio dobrane – do pływania bliżej powierzchni lepiej sprawdzają się modele miękkie, a do zejść głębokościowych sztywniejsze.

Kombinezony dzielą się na mokre i suche. Mokry przepuszcza niewielką ilość wody, jest tańszy i wygodniejszy w cieplejszych akwenach. Suchy stosuje się przy temperaturze wody poniżej +15 stopni Celsjusza, pod warunkiem założenia ciepłej odzieży. Nurkowanie w suchym skafandrze bywa trudniejsze ze względu na warstwę powietrza między ciałem a materiałem.

Jak wygląda szkolenie i od czego zacząć?

Najlepszym pierwszym krokiem jest kurs pod okiem instruktora. To pozwala opanować teorię, techniki oddechowe oraz procedury asekuracji w kontrolowanych warunkach. Samodzielne próby na głębokiej wodzie bez przygotowania zwiększają ryzyko blackoutu i urazów ciśnieniowych.

Kurs podstawowy

Podstawowe szkolenie zwykle obejmuje naukę oddychania przeponą, statykę, technikę pracy płetwami oraz wyrównywanie ciśnienia. Już w trakcie pierwszych zajęć kursanci często wydłużają czas bezdechu z około 20 sekund do ponad półtorej minuty. To efekt lepszego rozluźnienia i zaufania do własnego ciała.

Organizacje takie jak AIDA, CMAS, SSI i PADI oferują różne ścieżki szkolenia. Różnice między systemami na poziomie podstawowym są niewielkie, dlatego ważniejszy bywa wybór trenera, z którym czujesz się komfortowo.

Gdzie trenować?

Na początku wystarczy basen miejski. Pełni on rolę bezpiecznego miejsca do ćwiczeń statyki i dynamiki. Później umiejętności można szlifować na wodach otwartych – na przykład w Dahab w Egipcie, na filipińskiej wyspie Panglao czy w Dean’s Blue Hole na Bahamach. W Polsce popularnym obiektem jest Deepspot – basen o głębokości 45 metrów z ciepłą wodą.

Praca z oddechem i relaksacją

Freediving to nie tylko fizyczność. Świadome oddychanie przeponą pomaga obniżyć tętno i uspokoić umysł przed zanurzeniem. Ćwiczenia te przydają się także poza wodą, w sytuacjach stresowych. Podczas wstrzymywania oddechu pojawia się faza łatwa, a po niej faza walki, w której skurcze przepony sygnalizują rosnące stężenie dwutlenku węgla.

Jak zachować bezpieczeństwo podczas nurkowania na bezdechu?

Podstawowa zasada w freedivingu brzmi: nigdy nie nurkuj sam. Partner asekuracyjny obserwuje nurka, zna procedury ratunkowe i potrafi udzielić pomocy po utracie przytomności. W zawodach stosuje się dodatkowo liny, smycze asekuracyjne i sonary.

Freediving bez partnera to najczęstszy błąd początkujących. Nawet krótkie zanurzenie może skończyć się utratą przytomności, dlatego asekuracja jest niezbędna od pierwszego treningu.

Protokół powierzchniowy i asekuracja

Po każdym wynurzeniu zawodnik ma 15 sekund na wykonanie protokołu powierzchniowego. Musi zdjąć maskę lub okulary, pokazać sędziemu znak OK i powiedzieć „I’m okay”. Utrata przytomności, zwana blackoutem, oznacza dyskwalifikację. Taki incydent zdarza się, gdy poziom tlenu spada zbyt nisko, by podtrzymać pracę układu nerwowego.

Przy głębokościach powyżej 30 metrów zespół asekuracyjny powinien mieć sprzęt do ewakuacji lub system szybkiego powrotu na powierzchnię. Po nurkowaniu ze sprzętem trzeba odczekać co najmniej 12 godzin przed próbą nurkowania na bezdechu.

Czynniki, które wpływają na bezpieczeństwo

Przed wejściem do wody sprawdza się widoczność, prądy, temperaturę, fale i natężenie ruchu łodzi. Temperatura wody decyduje o wyborze kombinezonu i balastu. Przerwa między głębokimi zanurzeniami powinna trwać co najmniej 5 minut, a w chłodniejszej wodzie wydłuża się ją do 8 minut, by organizm wyrównał poziom tlenu, dwutlenku węgla i kwasu mlekowego.